Onderwijs op de kermis

Kermisonderwijs

Voor kinderen uit de kermiswereld ziet een schooljaar er anders uit dan voor de meeste andere kinderen. Waar klasgenoten vaak het hele jaar naar hetzelfde schoolgebouw gaan, reizen kinderen van kermisexploitanten een groot deel van het seizoen met hun ouders mee. De ene week staat het gezin op een grote stadskermis, de volgende week op een dorpskermis of op een heel andere plek in het land.

Toch moet het onderwijs gewoon doorgaan. Ook kinderen van reizende gezinnen hebben recht op goed onderwijs, ontwikkeling en begeleiding. Tegelijk is het voor kermisfamilies belangrijk dat het gezin tijdens het seizoen zoveel mogelijk bij elkaar kan blijven. Precies op dat snijvlak is het kermisonderwijs ontstaan.

In Nederland speelt Stichting Rijdende School daarin een centrale rol. Deze bijzondere onderwijsorganisatie verzorgt basisonderwijs voor kinderen van kermisexploitanten en circusmedewerkers. Niet vanuit één vast schoolgebouw, maar met schoolwagens, minischolen, digitaal onderwijs en nauwe samenwerking met ouders en reguliere basisscholen.

Waarom apart kermisonderwijs nodig is

Het kermisleven is een reizend bestaan. Zodra het seizoen begint, trekken veel kermisfamilies maandenlang door Nederland. Attracties, spelzaken, verkoopwagens, woonwagens en vrachtwagens verplaatsen zich van kermis naar kermis. Voor ouders is dat hun werk, maar voor kinderen is het ook hun thuis.

Een gewone basisschool op één vaste plek past daar niet vanzelfsprekend bij. Zonder aangepaste onderwijsvoorziening zouden kinderen tijdens het reisseizoen veel lessen missen, of zouden gezinnen voor langere tijd gescheiden moeten leven. Dat was vroeger dan ook een groot probleem.

Kinderen uit kermisgezinnen gingen in het verleden vaak alleen in de wintermaanden naar school. Sommige kinderen verbleven op internaten of bij familie, terwijl hun ouders op reis waren. Voor veel gezinnen was dat ingrijpend. De komst van reizend onderwijs bood daarom een belangrijke oplossing: onderwijs dat rekening houdt met het beroep van de ouders én met het belang van het kind.

De Rijdende School in Nederland

De officiële Rijdende School werd in 1955 opgericht in Groningen. De school kwam tot stand vanuit de behoefte van kermisexploitanten zelf: hun kinderen moesten goed onderwijs kunnen volgen, zonder dat het gezin tijdens het seizoen uit elkaar hoefde.

De eerste school was letterlijk een rijdend klaslokaal. In de jaren daarna groeide het systeem verder uit. Sinds de jaren tachtig maken ook kinderen van circusmedewerkers gebruik van deze onderwijsvoorziening. Zij vormen een kleinere groep, maar hebben net als kermiskinderen te maken met een beroepsmatig reizend gezinsleven.

Inmiddels bestaat de Rijdende School al meer dan zeventig jaar. Daarmee is het niet alleen een praktische onderwijsoplossing, maar ook een vast onderdeel geworden van de Nederlandse kermis- en circuscultuur.

rijdendeschool.nl

**Stichting Rijdende School** Promotievideo van Stichting Rijdende School: zo werkt basisonderwijs voor kinderen van kermisexploitanten en circusmedewerkers.

Onderwijs dat meebeweegt met de route

De Rijdende School werkt anders dan een gewone basisschool. De kinderen bevinden zich immers niet allemaal op één locatie. Daarom wordt per periode bekeken waar de gezinnen reizen, hoeveel kinderen er op bepaalde plaatsen aanwezig zijn en welke vorm van onderwijs het beste past.

Op grotere kermissen kan een rijdende school worden geplaatst. Dat is een compleet ingericht schoollokaal op wielen, waar kinderen les krijgen van een leerkracht. Op kleinere locaties kan een minischool worden ingezet. Als er weinig kinderen op een plaats zijn, reist de leerkracht vaak zelf naar de kinderen toe.

Daarnaast wordt gebruikgemaakt van online onderwijs. Dat is vooral belangrijk voor kinderen die met hun ouders naar het buitenland reizen, op kleinere kermissen staan of niet altijd in de buurt zijn van een schoolwagen. Door fysiek onderwijs en digitaal onderwijs te combineren, kan de Rijdende School de continuïteit beter bewaken.

Grote schoolwagens en minischolen

De Rijdende School beschikt over verschillende soorten leslocaties.

Grote schoolwagens

Ingericht als volwaardige klaslokalen, geplaatst op of bij kermisterreinen. Ze bieden ruimte aan meerdere kinderen en zijn voorzien van materialen die vergelijkbaar zijn met die van een reguliere basisschool.

Minischolen

Kleiner en flexibeler. Vooral geschikt voor situaties waarin maar enkele kinderen onderwijs nodig hebben. Dat past goed bij kleinere kermissen of circuslocaties — waar geen week precies hetzelfde is.

Leerkracht aan huis

Als er maar één of twee kinderen op een plek zijn, reist de leerkracht vaak zelf naar de kinderen toe. Zo is er ook op minder bezette dagen onderwijs op maat.

Online & hybride

Digitaal onderwijs via een videoverbinding, opdrachten en contact met de leerkracht. Onmisbaar wanneer het gezin in het buitenland reist of niet in de buurt is van een schoolwagen.

Het bijzondere is dat school daardoor letterlijk onderdeel wordt van het kermisterrein. Terwijl buiten attracties worden opgebouwd of klaargemaakt voor opening, zitten kinderen binnen aan rekenen, taal, lezen of andere schoolvakken.

Samenwerking met de winterschool

Veel kinderen van kermisexploitanten gaan in de winter naar een reguliere basisschool. Die school wordt binnen dit systeem vaak de winterschool genoemd. Zodra het gezin weer op reis gaat, neemt de Rijdende School een groot deel van het onderwijs over.

Om te voorkomen dat kinderen telkens opnieuw moeten beginnen, wordt veel afgestemd met de winterschool. Voor belangrijke basisvakken zoals taal, lezen en rekenen sluit de Rijdende School zoveel mogelijk aan bij de methodes en aanpak van de eigen basisschool. Zo blijft de ontwikkeling van het kind beter doorlopen.

Ook ouders spelen daarin een belangrijke rol. Zij kennen de reisroute, weten waar het gezin zal staan en onderhouden contact met de school. De leerkrachten van de Rijdende School stemmen op hun beurt af met ouders en reguliere scholen, zodat ieder kind zo goed mogelijk gevolgd en begeleid wordt.

Gastscholen onderweg

Soms kan een kind tijdens de reis tijdelijk terecht op een gewone basisschool in de buurt van een kermis. Zo'n school wordt een gastschool genoemd. Dat kan handig zijn wanneer er geen rijdende school op de locatie staat, maar er wel een geschikte school in de omgeving is.

De Rijdende School kan hierbij ondersteunen. Zij helpt bij de afstemming en blijft betrokken bij de onderwijsontwikkeling van het kind. Zo ontstaat een netwerk waarin de winterschool, eventuele gastscholen, ouders en de Rijdende School samen proberen te zorgen voor zo veel mogelijk continuïteit.

Dat is belangrijk, want kinderen uit reizende gezinnen wisselen vaker van leeromgeving dan andere kinderen. Goede overdracht voorkomt dat zij achterstanden oplopen of onnodig dubbel werk doen.

Onderwijs in kleine groepen

Een klas van de Rijdende School ziet er vaak anders uit dan een gewone schoolklas. Kinderen van verschillende leeftijden en niveaus zitten soms bij elkaar. De ene leerling werkt aan leerstof uit groep 3, terwijl een ander bezig is met opdrachten uit groep 7 of 8.

Dat vraagt veel flexibiliteit van de leerkracht. Er wordt vaak individueel gewerkt, maar waar mogelijk zijn er ook gezamenlijke activiteiten. Kinderen leren daardoor zelfstandig werken, plannen en omgaan met verschillen.

Tegelijk heeft de kleinschaligheid voordelen. Leerkrachten kennen de kinderen vaak goed en kunnen gericht inspelen op hun onderwijsbehoeften. Voor kinderen die veel reizen, kan die persoonlijke begeleiding heel waardevol zijn.

Digitale lessen en hybride onderwijs

Online onderwijs is binnen het kermisonderwijs steeds belangrijker geworden. Het maakt onderwijs mogelijk wanneer een leerling niet in de buurt is van een schoolwagen of wanneer het gezin tijdelijk buiten Nederland reist.

Via digitale middelen kunnen kinderen instructies volgen, opdrachten maken, werk inleveren en contact houden met hun leerkracht. Waar mogelijk worden leerlingen ook online met elkaar verbonden, zodat zij niet alleen zelfstandig werken, maar ook samen kunnen leren.

De combinatie van onderwijs op locatie en onderwijs op afstand maakt het systeem flexibeler. Het zorgt ervoor dat de school niet volledig afhankelijk is van één fysieke plek. Dat past goed bij een doelgroep die voortdurend onderweg is.

Wat kinderen leren naast schoolvakken

Kermiskinderen groeien op in een omgeving waar ze veel meekrijgen van ondernemerschap, techniek, reizen en omgaan met mensen. Ze zien hoe hun ouders een bedrijf runnen, hoe een attractie wordt opgebouwd, hoe klanten worden ontvangen en hoe een kermisdag wordt voorbereid.

Dat betekent niet dat school minder belangrijk is. Juist goed onderwijs zorgt ervoor dat kinderen later zelf keuzes kunnen maken. Sommigen blijven in de kermisbranche en nemen een attractie of zaak over. Anderen kiezen een andere opleiding of een ander beroep. In beide gevallen hebben zij een stevige basis nodig.

De Rijdende School richt zich daarom niet alleen op rekenen en taal. Ook zelfstandigheid, sociale ontwikkeling, creativiteit, motoriek, burgerschap en persoonlijke groei horen bij het onderwijs. Kinderen moeten zich breed kunnen ontwikkelen, ongeacht het reizende bestaan van hun ouders.

**De ochtend van: Jalena op de Rijdende School** In de KRO-NCRV serie "De ochtend van" (Kindertijd, NPO3/Zappelin) laten kinderen zien hoe ze ontbijten en naar welke school ze gaan. In deze aflevering: Jalena, een kind van een kermisfamilie, op de Rijdende School.

Kermisonderwijs en leerplicht

Kinderen van kermisexploitanten zijn net als andere kinderen leerplichtig. Het feit dat hun ouders een reizend beroep hebben, verandert daar niets aan. De Rijdende School maakt het mogelijk om aan die verplichting te voldoen op een manier die aansluit bij de praktijk van het kermisleven.

De school is dus geen informele oplossing of vrijblijvende voorziening. Het gaat om erkend primair onderwijs voor een specifieke doelgroep. De kinderen krijgen onderwijs, worden gevolgd in hun ontwikkeling en blijven verbonden met het reguliere onderwijssysteem.

"De Rijdende School vormt een brug tussen de vaste wereld van het onderwijs en de reizende wereld van de kermis."

Kermisonderwijs in België

Ook in België geldt dat kinderen van ouders zonder vaste verblijfplaats onder de leerplicht vallen. Dat geldt onder meer voor kinderen van binnenschippers, kermis- en circusexploitanten, artiesten en woonwagenbewoners.

Wanneer een kind in België is ingeschreven of een referentieadres in België heeft, moet het voldoen aan de Belgische leerplicht. Ouders moeten hun kind inschrijven in een school of zorgen voor huisonderwijs. Ook een internaat kan een oplossing zijn.

Voor kinderen in het lager onderwijs bestaat onder voorwaarden de mogelijkheid om mee op verplaatsing te gaan met hun ouders. In dat geval kan de school onderwijs op afstand organiseren. Daarover moeten vooraf duidelijke afspraken worden gemaakt tussen ouders en school.

De Belgische aanpak verschilt daarmee van de Nederlandse Rijdende School. In België ligt de nadruk meer op schoolinschrijving, huisonderwijs, internaat of afspraken met de eigen school over afstandsonderwijs. Het uitgangspunt is echter hetzelfde: ook kinderen uit reizende gezinnen moeten onderwijs kunnen volgen.

Het gezin bij elkaar houden

Een van de belangrijkste waarden van kermisonderwijs is dat het helpt om gezinnen bij elkaar te houden. Voor kermisfamilies is het bedrijf vaak een familiebedrijf. Werk, wonen en opvoeden lopen meer door elkaar dan bij veel andere beroepen.

Wanneer kinderen maandenlang elders zouden moeten verblijven om naar school te gaan, zou dat het gezinsleven sterk beïnvloeden. Dankzij reizend en flexibel onderwijs kunnen kinderen opgroeien binnen hun eigen gezin en gemeenschap, terwijl zij toch les krijgen.

Dat is niet alleen praktisch, maar ook cultureel belangrijk. De kermis is een traditie die vaak binnen families wordt doorgegeven. Kinderen groeien op met het vak, de sfeer, de routes en de gemeenschap. Onderwijs dat daarbij aansluit, helpt om die manier van leven mogelijk te houden.

Een onmisbare voorziening achter de schermen

Voor bezoekers blijft het kermisonderwijs meestal onzichtbaar. Zij zien de attracties, de verlichting, de spelzaken en de lekkernijen. Ze merken niet dat er overdag, vlakbij het kermisterrein, kinderen les krijgen in een rijdende school of via een online omgeving.

Toch hoort dit onderwijs bij de wereld achter de kermis. Terwijl ouders hun zaken klaarmaken voor een nieuwe draaidag, werken kinderen aan hun schooltaken. Terwijl een attractie wordt opgebouwd of getest, begint voor hen gewoon de les.

De Rijdende School is daarmee een stille kracht binnen de kermiscultuur. Ze zorgt ervoor dat de kinderen van reizende gezinnen kunnen leren, groeien en meedoen, zonder dat hun bijzondere leefwereld buiten beeld raakt.

Onderwijs voor de toekomst

Goed kermisonderwijs is belangrijk voor de kinderen van nu, maar ook voor de toekomst van de kermisbranche. De moderne kermis vraagt om kennis, techniek, ondernemerschap, communicatie en aanpassingsvermogen. Wie later in de branche wil werken, heeft onderwijs nodig. Wie een andere weg kiest, net zo goed.

De kracht van de Rijdende School ligt in de combinatie van begrip voor het kermisleven en aandacht voor de ontwikkeling van het kind. De school past zich aan de reis aan, maar houdt vast aan het doel: kinderen goed onderwijs geven en hen voorbereiden op hun toekomst.

Daarmee is kermisonderwijs veel meer dan een praktische oplossing. Het is een belangrijk onderdeel van een levende traditie waarin familie, werk, reizen en leren samenkomen.

Leren terwijl de kermis draait

De kermis is voor veel mensen een plek van plezier, licht en beweging. Voor kinderen van kermisexploitanten is het ook de omgeving waarin zij opgroeien. Tussen de attracties, woonwagens en vrachtwagens leren zij niet alleen het kermisleven kennen, maar krijgen zij ook gewoon onderwijs.

Dat maakt kermisonderwijs zo bijzonder. De school past zich aan aan een reizende wereld, zonder het belang van leren uit het oog te verliezen. Zo kunnen kinderen van kermis- en circusgezinnen zich blijven ontwikkelen, terwijl zij onderdeel blijven van hun eigen familie en gemeenschap.

Waar de kermis draait om traditie, vakmanschap en doorgeven aan volgende generaties, hoort goed onderwijs vanzelfsprekend bij.

Naar Stichting Rijdende School De kermisbranche Immaterieel erfgoed Geschiedenis van de kermis