Kermis Hilversum 2026 Koningskermis

De geschiedenis van de kermis in Hilversum kent een opvallend en soms roerig verloop. Wat vandaag de dag vooral wordt gezien als een gezellig evenement in het centrum, was vroeger voor veel inwoners hét hoogtepunt van het jaar. De kermis bracht ontspanning, muziek, drank, ontmoeting en vermaak, maar zorgde ook regelmatig voor stevige discussies binnen de gemeente.

Vooral aan het einde van de negentiende eeuw liepen de spanningen rondom de Hilversumse kermis hoog op. Toen de gemeenteraad in 1899 besloot de kermis af te schaffen, leidde dat tot onrust in het dorp. De gebeurtenis groeide uit tot een van de meest dramatische hoofdstukken uit de historie van de Hilversumse kermis.

De kermis als hoogtepunt van het jaar

In de negentiende eeuw was er voor veel Hilversummers weinig gelegenheid om zich te ontspannen. Vooral de wevers hadden een zwaar bestaan. Zij maakten lange werkdagen, soms van wel zestien uur, en moesten daarnaast vaak nog een klein stuk grond bewerken om rond te komen.

De vrije tijd was schaars en werd regelmatig doorgebracht in de kroeg. Toch had de jaarlijkse kermis een bijzondere status. Veel gezinnen spaarden er het hele jaar voor. Week na week werd er een klein bedrag opzijgelegd om tijdens de kermis toch even volop te kunnen genieten. In sommige gevallen werd zelfs een bezoek gebracht aan de bank van lening in de Kerkstraat om de kermisdagen goed door te komen.

Voor veel inwoners was de kermis dus veel meer dan zomaar een tijdelijk feest. Het was een moment waarop het zware dagelijkse leven even naar de achtergrond verdween.

Kritiek op drankgebruik en losbandigheid

Niet iedereen keek met dezelfde waardering naar de kermis. Een deel van de gegoede burgerij en verschillende kerkelijke kringen stoorden zich aan het gedrag van sommige bezoekers. Vooral het drankgebruik in en rond de cafés werd als probleem gezien.

De kermis werd door tegenstanders beschouwd als een bron van overlast, lichtzinnigheid en zedeloos gedrag. Die kritiek werd steeds luider en leidde uiteindelijk tot politieke actie. In 1899 besloot de gemeenteraad van Hilversum de kermis af te schaffen.

De afschaffing van de kermis in 1899

De kermis vond in die tijd al plaats op de Groest, een centrale plek in Hilversum. Toen duidelijk werd dat de kermis niet zou doorgaan, veroorzaakte dat grote woede onder een deel van de bevolking.

Op 22 augustus 1899, de dag waarop de kermis anders zou zijn begonnen, verzamelden veel inwoners zich bij de Allemansbrug, op de hoek van de Groest en de Kerkstraat. De sfeer was gespannen. De afschaffing van de kermis was het gesprek van de dag en de onvrede sloeg al snel om in openlijke onrust.

Oproer in het centrum van Hilversum

Wat begon als een boze samenkomst, groeide uit tot rellen. De menigte trok naar het Suzannapark, waar burgemeester J.C. Gülcher woonde. Daar werden de ramen van zijn woning vernield. Daarna moest ook het huis van raadslid Passtoors in de Herenstraat het ontgelden.

De politie probeerde de menigte uiteen te drijven, maar het kleine politiekorps kon de situatie moeilijk onder controle krijgen. Toen ook in het centrum winkelruiten sneuvelden, werd duidelijk dat de onrust veel groter was dan de autoriteiten aanvankelijk hadden verwacht.

Militair ingrijpen en een dodelijk slachtoffer

Ook de schutterij werd ingeschakeld, maar die bleek nauwelijks in staat om de orde te herstellen. Een deel van de schutters bleef liever thuis en betaalde de boete, omdat zij hun gezin niet in gevaar wilden brengen.

Toen op 23 augustus 1899 opnieuw rellen uitbraken, arriveerden dragonders uit Naarden. Later kregen zij versterking van infanteristen uit Amersfoort. Er werd een staat van beleg afgekondigd en samenscholingen werden verboden.

De situatie escaleerde verder. Er werden stenen uit de straat gehaald en naar de militairen gegooid. Nadat een militair door een steen werd geraakt, werd er met scherp geschoten. Meerdere mensen raakten gewond. Bij dokter Niemeyer in de Stationsstraat werden zeven slachtoffers binnengebracht, onder wie mensen met sabel- en kogelwonden.

De rellen eisten uiteindelijk ook een mensenleven. Een jonge man die uit nieuwsgierigheid was komen kijken, werd dodelijk getroffen door een verdwaalde kogel. Daarmee kreeg de afschaffing van de Hilversumse kermis een tragische afloop.

De terugkeer van de jaarlijkse kermis

Na de onrust keerde de rust uiteindelijk terug in Hilversum. De gebeurtenissen hadden echter duidelijk gemaakt hoe sterk de kermis leefde onder de bevolking. Op 7 augustus 1900 besloot de gemeenteraad met negen stemmen voor en vijf stemmen tegen om de jaarlijkse kermis opnieuw in te voeren.

Daarmee kwam de Hilversumse kermis terug, al bleef de discussie over het karakter van het feest bestaan. Voorstanders zagen de kermis als een belangrijk volksfeest, terwijl tegenstanders bleven wijzen op drankgebruik, overlast en vermeende zedeloosheid.

Opnieuw verboden in 1920

In 1920 kregen de tegenstanders opnieuw hun zin. De gemeenteraad besloot de kermis wederom te verbieden. Toch bleek ook deze tweede afschaffing niet blijvend. Toen de gemeente later te maken kreeg met financiële tekorten rond het nieuwe Sportpark, kwam de kermis alsnog terug.

Dat gebeurde onder een andere naam: Lunapark. Op die manier werd het kermisvermaak in Hilversum opnieuw toegestaan, zij het in een vorm die wellicht minder beladen klonk dan de traditionele naam kermis.

Een bewogen historie

De historie van de kermis Hilversum laat zien dat een kermis vroeger veel meer was dan een rij attracties in het centrum. Het was een volksfeest dat diepe emoties opriep. Voor arbeiders en gezinnen betekende de kermis ontspanning, traditie en een korte ontsnapping aan het zware bestaan. Voor tegenstanders stond hetzelfde feest juist symbool voor drankmisbruik en losbandigheid.

Juist die tegenstelling maakt de geschiedenis van de Hilversumse kermis bijzonder. De afschaffing van 1899, de rellen, het militaire ingrijpen en de latere terugkeer van de kermis tonen hoe groot de betekenis van dit evenement voor de plaatselijke bevolking was. De kermis in Hilversum heeft daarmee een geschiedenis die niet alleen feestelijk, maar ook sociaal en politiek beladen is.