Kermis/foor Schaarbeek 2026 Foire de Schaerbeek

De geschiedenis van de kermis in Schaarbeek gaat terug tot het einde van de negentiende eeuw. Wat begon als een feestelijke uitloper van een bedevaart, groeide uit tot een vaste jaarlijkse traditie in de gemeente. Door de jaren heen veranderden de locaties, de omvang en de organisatie, maar de kermis bleef een herkenbaar moment van ontspanning voor jong en oud.

De historie van de Schaarbeekse kermis laat goed zien hoe religieuze gebruiken, volksvermaak, handel en stadsontwikkeling vroeger sterk met elkaar verweven waren. De kermis was niet alleen een plek voor attracties en lekkernijen, maar ook een gebeurtenis die invloed had op het straatbeeld, de plaatselijke economie en het sociale leven in de wijken.

Van bedevaart naar kermistraditie

De oorsprong van de kermis in Schaarbeek hangt samen met een bedevaart naar de Sint-Corneliuskerk in Diegem. Diegem ligt enkele kilometers verderop en trok jaarlijks gelovigen en bezoekers. Zoals bij veel bedevaarten ontstond rondom zo’n religieuze tocht ook ruimte voor vermaak, handel en ontmoeting.

Foorkramers speelden daarin een belangrijke rol. Sommige exploitanten verbleven in Schaarbeek terwijl zij wachtten op het begin van het nieuwe kermis- en marktenseizoen in het voorjaar. Dat tijdelijke verblijf bracht levendigheid met zich mee en was gunstig voor de plaatselijke middenstand, vooral rond het Colignonplein en de omgeving van de Sint-Servaaskerk.

Aan het einde van de negentiende eeuw veranderde de situatie. Steeds meer foorkramers bleven in Schaarbeek staan in plaats van verder te trekken richting Diegem. Daardoor werd Schaarbeek geleidelijk niet alleen een doorgangsplek voor bedevaartgangers en kermisbezoekers, maar een eigen kermisbestemming.

De opkomst van de kermis rond het Colignonplein

In de beginjaren lag het zwaartepunt van de kermis in de omgeving van het Colignonplein. Die wijk was toen nog minder dicht bebouwd dan later het geval zou zijn. Er was ruimte voor kermiskramen, eenvoudige attracties, paardenmolens en eetkramen. In april vulden draaiorgels, muziek en bezoekers meerdere weken lang de straten.

Voor de gemeente had de kermis duidelijke voordelen. De festiviteiten trokken publiek, zorgden voor handel en leverden inkomsten op via standplaatsgelden. Ook liefdadigheidsinstellingen profiteerden mee, omdat een deel van de opbrengsten aan goede doelen werd besteed. De kermis had daardoor zowel een feestelijke als een economische en sociale functie.

Groei, klachten en plannen voor verplaatsing

Naarmate Schaarbeek verder verstedelijkte, veranderde de verhouding tussen de kermis en de buurtbewoners. Het Colignonplein en de omliggende straten raakten dichter bebouwd, waardoor de aanwezigheid van de kermis steeds vaker tot klachten leidde. Geluid, drukte en hygiënische problemen werden door omwonenden als hinderlijk ervaren.

Het gemeentebestuur zocht daarom naar oplossingen. Er werd onder meer gekeken naar een mogelijke verplaatsing richting de Generaal Eenensstraat en de Metsysstraat, waar nog ruimte beschikbaar was. Tegelijkertijd speelden er plannen voor nieuwe stedelijke ontwikkeling, waaronder de aanleg van wat later de Voltairelaan zou worden.

De gemeente stond daarmee voor een lastig evenwicht. Enerzijds wilde men rekening houden met bewoners die overlast ervoeren. Anderzijds was de kermis inmiddels een belangrijk volksfeest geworden dat publiek trok en inkomsten opleverde. Verplaatsing betekende dus niet alleen een praktische aanpassing, maar raakte ook aan de vraag welke plaats de kermis in de gemeente moest krijgen.

Van Haachtsesteenweg terug naar het gemeentehart

Uiteindelijk verdwenen de attracties en kramen tijdelijk uit de directe omgeving van het Colignonplein. De kermis verhuisde naar de Haachtsesteenweg. Daarmee werd geprobeerd om de overlast in de dichtbebouwde wijk te verminderen en tegelijk de kermistraditie voort te zetten.

Toch bleef de band met het bestuurlijke en historische hart van Schaarbeek sterk. Aan het begin van de twintigste eeuw keerde de kermis terug naar de omgeving van het stadhuis en het Lehonplein. Die terugkeer bevestigde de positie van de kermis als een centraal gemeentelijk feest.

Verbonden met carnaval en volksfeesten

Vanaf 1894 raakte de kermis in Schaarbeek nauw verbonden met de carnavalsoptocht die aan het einde van maart plaatsvond. Daardoor werd de kermisperiode onderdeel van een bredere reeks voorjaarsfeesten. Carnaval, muziek, verlichting en kermisvermaak versterkten elkaar en gaven de gemeente een feestelijke uitstraling.

Die combinatie van kermis en optocht zorgde ervoor dat de festiviteiten meer werden dan een verzameling attracties. De kermis werd een moment waarop Schaarbeek zich als gemeenschap liet zien, met publiek op straat, versierde wijken en een levendige sfeer rond de pleinen en lanen.

Brand, oorlog en terugkeer

De geschiedenis van de kermis in Schaarbeek kende ook moeilijke momenten. In 1911 stonden de kermiskramen opgesteld terwijl het stadhuis door brand werd getroffen. Die brand, veroorzaakt door brandstichting, had ook gevolgen voor verschillende foorkramers die schade leden.

Tijdens de Eerste en Tweede Wereldoorlog konden de festiviteiten niet op normale wijze doorgaan. Zoals bij veel kermissen in België en Nederland werden de vieringen tijdelijk stilgelegd. Na beide oorlogen keerde de kermis echter terug. Dat onderstreept hoe stevig het feest inmiddels in de plaatselijke traditie was verankerd.

Uitbreiding door de wijken

Vanaf de jaren dertig kreeg de Schaarbeekse kermis een steeds grotere spreiding. De attracties en kramen strekten zich uit van de Voltairelaan tot aan het Koninginneplein. Ook de Koninklijke Sinte-Mariastraat werd onderdeel van het kermisgebied.

Om de feestelijke sfeer te versterken, werd de wijk Colignon-Lehon voorzien van speciale verlichting. Daarmee kreeg de kermis niet alleen overdag, maar ook ’s avonds een herkenbare uitstraling. De verlichting, muziek en drukte maakten van de kermis een belangrijk moment in het straatleven van Schaarbeek.

In 1938 besloot het organisatiecomité om ook standplaatsen toe te voegen op het Helmetseplein en het Daillyplein. In de jaren vijftig kwam daar de omgeving van de Heilige-Familiekerk bij. Zo groeide de kermis verder uit over verschillende wijken van de gemeente.

De kermis van Schaarbeek vandaag

Vandaag herinnert de kermis in Schaarbeek nog altijd aan die lange ontwikkeling. De moderne kermis heeft een ander karakter dan de eerste foorkramen rond de bedevaart naar Diegem, maar de basis is herkenbaar gebleven: mensen komen samen voor plezier, ontmoeting en traditie.

Met smoutebollen, draaimolens, spelkramen en kinderattracties blijft de kermis een vertrouwd onderdeel van het plaatselijke leven. De geschiedenis van de kermis in Schaarbeek laat zien hoe een religieuze tocht, rondreizende foorkramers en stedelijke groei samen hebben geleid tot een volksfeest dat al meer dan een eeuw met de gemeente verbonden is.