Kermis Hoorn 2027 Hoornse kermis & Lappendag

De geschiedenis van de kermis in Hoorn gaat terug tot de vijftiende eeuw. De oorsprong ligt bij de jaarmarkten die in de middeleeuwen een belangrijke rol speelden in het economische en sociale leven van de stad. Hoorn was toen al een handelsplaats van betekenis, met markten die bezoekers, kooplieden en veehandelaren uit binnen- en buitenland aantrokken.

In 1357 kreeg Hoorn het recht om een jaarmarkt van veertien dagen te houden. Aan het einde van de veertiende eeuw waren er al meerdere markten, waaronder een markt rond Palmpasen en een markt voor Pinksteren. Omdat kooplieden behoefte hadden aan een gunstiger moment in het jaar, werd in 1446 een nieuwe jaarmarkt ingesteld rond de feestdag van Sint Laurens, op 10 augustus. Deze Laurensjaarmarkt groeide uit tot de belangrijkste markt van Hoorn.

Van jaarmarkt naar kermis

De jaarmarkt was in de middeleeuwen veel meer dan alleen een handelsmoment. Tijdens zo’n markt golden bijzondere regels en trok de stad grote aantallen bezoekers. De markt viel samen met kerkelijke tradities en feestelijkheden, waarbij processies en vermaak een belangrijke rol speelden.

Rond de jaarmarkt kwamen ook reizende artiesten naar Hoorn. Muzikanten, goochelaars, poppenkastspelers, dierentemmers en toneelspelers zorgden voor vertier. Zo ontstond naast de handel steeds meer ruimte voor ontspanning. In de loop van de tijd verschoof het accent langzaam van markt naar kermis.

Drukte in de stad

De jaarmarkten en kermisactiviteiten trokken in de vijftiende en zestiende eeuw veel bezoekers naar Hoorn. Uit oude regels en stadsmaatregelen blijkt dat de drukte in de stad soms om aanpassingen vroeg. In 1548 werden zelfs huizen en erven opgekocht en afgebroken om meer ruimte te maken voor binnenkomende wagens en een nieuwe paardenmarkt.

Dat laat zien hoe belangrijk de markten voor Hoorn waren. De stad verdiende aan handel, bezoekers en standplaatsen, terwijl inwoners en bezoekers genoten van de levendigheid die de jaarmarkt en kermis met zich meebrachten.

De kermis na de Reformatie

In 1572 koos Hoorn de zijde van Willem van Oranje in de strijd tegen Spanje. De stad kwam in gereformeerde handen en katholieke kerkelijke gebruiken verdwenen uit het openbare leven. Toch bleef de jaarmarkt in augustus bestaan, net als het feestelijke karakter dat daarmee verbonden was.

De aantrekkingskracht van de Hoornse markt bleef groot. In 1592 dienden tientallen kramers uit verschillende gewesten een verzoek in bij het stadsbestuur. Zij handelden onder meer in laken, vilt, spelden en messen. De jaarmarkt bleef daarmee een belangrijk handelsmoment voor de stad en de regio.

Drie jaarmarkten en de Sint Laurensmarkt

In 1629 legde het stadsbestuur vast hoelang de verschillende jaarmarkten duurden. De Sint Laurensmarkt nam tien dagen in beslag, de Palmmarkt duurde een week en de Pinkstermarkt bleef beperkt tot één dag. Die laatste markt verdween uiteindelijk in 1666.

De Sint Laurensmarkt bleef echter van grote betekenis. Door de handel, de bezoekers en het vermaak groeide deze markt uit tot de basis van wat later de Hoornse kermis zou worden.

Het inluiden van de kermis

Een bijzondere traditie was het inluiden van de kermis met de klok van de Grote Kerk. Tot 1963 werd de kermis op die manier aangekondigd. Wat ooit een kerkelijke betekenis had, werd na de Reformatie vooral een teken dat de jaarlijkse periode van handel en ontspanning begon.

Op de dag van het inluiden verzamelden jongeren zich rond het middaguur bij de toren van de Grote Kerk. Daar ontstond het gebruik van het zogenoemde kermisstrepen, waarbij men elkaar met krijt of met krijt bestreken plankjes markeerde. De oorsprong van dit gebruik wordt vaak in de middeleeuwen gezocht.

Staangeld voor goede doelen

In de achttiende en negentiende eeuw kreeg de opbrengst van de kermis ook een sociale functie. Om het vermaak beter te kunnen verantwoorden, werden inkomsten uit bepaalde attracties toegewezen aan weeshuizen. Zo droeg de kermis niet alleen bij aan handel en vertier, maar ook aan stedelijke liefdadigheid.

Vanaf de negentiende eeuw groeide de kermis verder. Aanvankelijk concentreerden kramen en spellen zich vooral rond de Gouw en de Nieuwstraat. Na 1882 werd het kermisterrein ruimer en konden attracties en activiteiten beter over de stad worden verspreid.

Vijfhonderd jaar Hoornse kermis

In 1946 bestond de Hoornse kermis vijfhonderd jaar. De viering van dat jubileum bleef sober, mede door de nasleep van de Tweede Wereldoorlog. Zelfs het traditionele inluiden kon niet op de gebruikelijke manier plaatsvinden, omdat de kerkklokken tijdens de oorlog door de Duitsers waren geroofd.

Na de oorlog groeide de kermis opnieuw uit tot een van de belangrijkste evenementen van Hoorn. De historische binnenstad bleef het decor, waardoor de kermis haar bijzondere karakter behield.

Kermis en Lappendag

De Hoornse kermis is onlosmakelijk verbonden met Lappendag, de marktdag waarmee de kermis traditioneel wordt afgesloten. Die band herinnert aan de oorsprong van de kermis als jaarmarkt en lappenmarkt. Waar vroeger vooral handel centraal stond, draait de kermis tegenwoordig om attracties, ontmoeting en stadsfeest, maar de marktraditie leeft voort in Lappendag.

Juist die combinatie van kermis en markt maakt Hoorn bijzonder. Het evenement is niet alleen een kermis, maar ook een traditie waarin eeuwenoude handel, volksvermaak en stedelijke identiteit samenkomen.

Immaterieel erfgoed

In 2014 werd de Hoornse kermis met Lappendag opgenomen in de Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed in Nederland. Daarmee werd erkend dat de kermis voor Hoorn meer is dan een jaarlijks evenement. Het is een traditie die van generatie op generatie wordt doorgegeven.

De Hoornse kermis was bovendien de eerste kermis op deze nationale erfgoedlijst en de eerste traditie uit Noord-Holland die deze erkenning kreeg. Voor veel inwoners hoort de kermis bij de identiteit van de stad.

Een grote kermis in een historische binnenstad

Tegenwoordig behoort de kermis van Hoorn tot de grootste kermissen van Nederland. Tien dagen lang vormt de historische binnenstad het decor voor attracties, terrassen, winkels, activiteiten en ontmoetingen. Bijzonder is dat zo’n grote aaneengesloten kermis nog altijd plaatsvindt in een monumentale binnenstad.

Het programma kent daarnaast vaste onderdelen voor verschillende doelgroepen, zoals een familiedag, ouderenmiddag, vrouwenavond, kermismis en het vuurwerk boven het Markermeer. Daarmee blijft de kermis zich vernieuwen, terwijl de band met de lange historie zichtbaar blijft.

Een eeuwenoude traditie van Hoorn

De historie van de kermis in Hoorn laat zien hoe een middeleeuwse jaarmarkt uitgroeide tot een groot volksfeest met landelijke uitstraling. Van de Laurensjaarmarkt van 1446 tot de moderne kermis met Lappendag: de stad bleef haar traditie trouw.

Juist de combinatie van geschiedenis, binnenstad, markt, attracties en ontmoeting maakt de Hoornse kermis uniek. Het is een feest dat diep in de stad geworteld is en nog altijd een van de belangrijkste tradities van Hoorn vormt.