Kermis Schagen 2026

De geschiedenis van de kermis in Schagen is verbonden met een eeuwenoude traditie van jaarmarkten, kerkelijke feesten en volksvermaak. De kermis behoort tot de oudste gebruiken van de stad en groeide door de eeuwen heen uit tot een jaarlijks hoogtepunt waar veel inwoners lang naar uitkeken.

Net als bij veel andere kermissen ligt de oorsprong in de Middeleeuwen. Het woord kermis komt van kerkemis, een feestelijke viering rond de inwijding van een kerk. Rond zulke kerkelijke feestdagen ontstonden vaak jaarmarkten, waar handelaren hun waren aanboden en bezoekers uit de omgeving samenkwamen.

Van jaarmarkt naar volksfeest

In de twaalfde en dertiende eeuw gaven de Hollandse graven op verschillende plaatsen toestemming voor het houden van jaarmarkten. Voor de inwoners waren zulke markten belangrijk, omdat het aanbod van winkels in die tijd nog beperkt was. Wie iets bijzonders wilde kopen, moest vaak wachten tot de jaarmarkt weer werd gehouden.

Op de markt verkochten kramers allerlei gebruiksvoorwerpen en snuisterijen. Voor vrouwen waren er kleine sierlijke artikelen te vinden, terwijl mannen er terechtkonden voor gereedschappen en praktische benodigdheden. De jaarmarkt was daarmee niet alleen een feestelijke gebeurtenis, maar ook een belangrijk economisch moment.

Langzaam veranderde het karakter van de jaarmarkt. Naast handel kwam er steeds meer ruimte voor vermaak. Bezoekers kwamen niet alleen meer om iets te kopen, maar ook om zich te laten verrassen, vermaken en verwonderen.

Kwakzalvers, kijkspelen en bijzonder vermaak

Waar veel publiek samenkwam, verschenen ook figuren die daar hun voordeel mee probeerden te doen. Kwakzalvers prezen wondermiddelen aan en probeerden bezoekers te overtuigen van de genezende werking van hun drankjes, zalfjes en mengsels. Ook reizende artiesten, muzikanten en vertoners maakten gebruik van de drukte.

Voor de mensen van toen had de kermis een bijzondere aantrekkingskracht. Er was in het dagelijks leven weinig ontspanning, waardoor de komst van de kermis een welkome onderbreking vormde. Maandenlang werd er naar uitgekeken. De kermis bracht muziek, licht, geur, lawaai en spanning in een tijd waarin het gewone leven vaak sober en voorspelbaar was.

De magie van de oude kermis

De oude Schager kermis bood een mengeling van spel, krachtmetingen, eten, muziek en curiositeiten. Bij de Kop van Jut konden bezoekers hun kracht tonen door met een hamer de bel te laten klinken. Wie daarin slaagde, liep trots rond met de verdiende medaille.

Aan het einde van de negentiende eeuw verschenen steeds grotere attracties. Draaimolens en zweefmolens maakten indruk op het publiek en gaven de kermis een moderner gezicht. Tegelijk bleef er ruimte voor traditioneel vermaak, zoals draaiorgels, poffertjeskramen, oliebollenkramen, wafelkramen, worstelaars, vlooientheaters en bijzondere kijkattracties.

De Schager kermis in de negentiende eeuw

De historie van de kermis in Schagen laat zien dat het feest niet altijd rustig verliep. Drank speelde van oudsher een grote rol en aan het einde van de negentiende eeuw kwamen vechtpartijen geregeld voor. De kermis trok veel mensen, en waar de sfeer uitbundig werd, kon de stemming ook omslaan.

Schagen had in die tijd zelfs een wat ruige reputatie. Toch deed dat weinig af aan de aantrekkingskracht van de kermis. Voor velen bleef het feest een van de belangrijkste momenten van het jaar. De kermis bracht mensen samen, zorgde voor inkomsten en gaf de stad een levendige, feestelijke uitstraling.

Een levendig beeld uit 1876

Een beschrijving uit de Schager Courant van 22 juni 1876 geeft een goed beeld van de kermis in die tijd. Er waren schouwburgtenten, muziek, een panorama, bijzondere mensen, spiegels die gezichten vervormden, een elektrische dame en een carrousel die vooral bij kinderen geliefd was.

Uit zulke beschrijvingen blijkt hoe veelzijdig de kermis toen was. Het ging niet alleen om attracties in de moderne zin van het woord, maar ook om theater, rariteiten, techniek, muziek en verwondering. De kermis was een reizend spektakel waarin bezoekers kennismaakten met alles wat anders, nieuw of ongewoon was.

Van traditioneel vermaak naar moderne attracties

In de twintigste eeuw veranderde de Schager kermis geleidelijk van karakter. De oude vormen van vermaak verdwenen niet meteen, maar maakten steeds meer plaats voor grotere en technisch geavanceerdere attracties. Waar vroeger de schouwburgtent, het vlooientheater of de vrouw met de baard publiek trokken, kwamen later snellere en spectaculairdere attracties op de voorgrond te staan.

Die ontwikkeling past binnen de bredere geschiedenis van de kermis. Door technische vooruitgang werden attracties groter, sneller en indrukwekkender. De kermis bleef daardoor meegroeien met de verwachtingen van het publiek, zonder haar traditionele karakter volledig te verliezen.

De kermis van Schagen vandaag

De kermis is de langstlopende traditie van Schagen en neemt nog altijd een bijzondere plaats in binnen de stad. Tegenwoordig duurt de kermis van Schagen, net als die van Alkmaar, negen dagen. Het evenement wordt gehouden in de laatste volle week van juni.

Hoewel de kermis van nu sterk verschilt van de jaarmarkten en kijkspelen uit vroeger tijden, blijft de kern herkenbaar. De kermis is nog steeds een moment waarop de stad samenkomt, het gewone ritme wordt doorbroken en bezoekers genieten van attracties, eten, muziek en gezelligheid.

Een eeuwenoude traditie in Schagen

De geschiedenis van de kermis in Schagen laat zien hoe een middeleeuwse jaarmarkt zich kon ontwikkelen tot een modern volksfeest. Van kerkelijke viering en handelsmarkt tot draaimolens, krachtspellen en technische attracties: de kermis veranderde voortdurend mee met de tijd.

Juist die lange ontwikkeling maakt de Schager kermis bijzonder. Het feest is niet alleen amusement, maar ook erfgoed. De kermis vertelt iets over het verleden van Schagen, over de behoefte aan ontspanning en over een traditie die al generaties lang wordt doorgegeven.