Kermis Sterksel 2027 Pinksterkermis

De geschiedenis van de kermis in Sterksel gaat terug tot het begin van de twintigste eeuw. De kermis ontstond in een periode waarin Sterksel nog sterk werd gevormd door Maatschappij N.V. De Heerlijkheid Sterksel. Deze maatschappij was tussen 1915 en 1926 eigenaar van Sterksel en had aanvankelijk grootse plannen met het dorp.

Oorspronkelijk dacht men aan de ontwikkeling van een villapark met voorzieningen als zwembaden en sportterreinen. Toen daarvoor weinig belangstelling bleek, verschoof de aandacht naar landbouw, veeteelt en ontginning. Voor de arbeiders die op Sterksel werkten, werd een kermis ingesteld als moment van ontspanning en vertier.

Waarom de kermis met Pinksteren werd gehouden

De keuze voor Pinksteren was praktisch. Rond Pinksteren waren er twee zondagen, waardoor de arbeiders konden feestvieren met zo min mogelijk verlies aan werkdagen. De kermis groeide al snel uit tot een belangrijk dorpsmoment waar vrijwel iedereen bij wilde zijn.

In de beginjaren bestond de Sterkselse kermis vooral uit volksspelen. Jong en oud deden mee aan activiteiten als ringsteken, zaklopen, hardlopen, touwtrekken, sprietlopen en andere wedstrijden. Ook waren er eenvoudige kramen, zoals een kraam met snoepgoed en sigaren.

Volksspelen, tombola en de eerste attracties

De organisatie lag in handen van een kermiscomité. Dat comité kreeg in de beginperiode geld van de Maatschappij om prijzen te kopen en een tombola voor kinderen te organiseren. De prijzen waren eenvoudig, maar voor de kinderen maakte dat de kermis juist bijzonder.

Later kwam er ook een draaimolen naar Sterksel. Die betaalde staangeld en moest op dinsdag twee uur gratis draaien voor de kinderen. Daarmee kreeg de kermis langzaam meer het karakter van een echte dorpskermis, waarin volksspelen en attracties naast elkaar bestonden.

Ook de bewoners van Providentia namen deel aan de kermis. Er werd gedanst in een schuur bij Eilers, op een lemen vloer die met gehakseld stro gladder werd gemaakt. Het feest had nog duidelijke grenzen: het kermiscomité hield toezicht en om 22.00 uur moest de avond worden afgesloten.

Van kermiscomité naar Oranjecomité

In veel plaatsen werd de kermis door de gemeente georganiseerd, maar in Sterksel bleef het lokale comité lange tijd verantwoordelijk. Na verloop van tijd kreeg het comité er ook andere taken bij, zoals de organisatie van Koninginnedag en de intocht van Sinterklaas.

Daarmee veranderde de naam van het kermiscomité in Oranjecomité. Die naam paste beter bij de bredere taken en maakte het bovendien mogelijk om gemeentelijke subsidie voor Koninginnedag te ontvangen. Toch bleef de kermis een belangrijke bron van inkomsten.

Kermis in moeilijke tijden

Ook tijdens economisch moeilijke jaren bleef de organisatie actief. Zelfs in de crisisjaren en aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog probeerde men de kermis door te laten gaan. Een affiche uit 1940 laat zien dat de kermis toen nog werd voorbereid, zonder dat men kon weten hoe snel de oorlog ook Sterksel zou raken.

Twee dagen voor de kermis van dat jaar brak de Tweede Wereldoorlog uit. Op de eerste pinksterdag sneuvelden drie soldaten in de bossen nabij het einde van de Vlaamseweg. Daardoor kreeg de kermisgeschiedenis van Sterksel ook een tragische rand.

Een sterke kas voor het verenigingsleven

Door het staangeld van de kermisexploitanten beschikte het Oranjecomité jarenlang over inkomsten. Dat geld bleef niet alleen binnen de organisatie. Sterkselse verenigingen konden bij het comité aankloppen voor financiële steun bij jubilea en andere activiteiten.

De kermis had daardoor een bredere betekenis dan alleen feest en vermaak. De opbrengsten hielpen mee om het lokale verenigingsleven te ondersteunen. Daarmee werd de kermis een belangrijke schakel in de sociale structuur van het dorp.

De grote wisseling van 1980

In 1980 kwam er een grote verandering. Bij het vijftigjarig jubileum trad het volledige Oranjecomité af om plaats te maken voor een jongere generatie. Sommige leden hadden zich tientallen jaren ingezet; Gerrit Beenders, die bekendstond als “mister kermis”, was zelfs meer dan vijftig jaar betrokken geweest.

Het samenstellen van een nieuw comité vroeg overleg met de Sterkselse verenigingen. Uiteindelijk werd gekozen voor een opzet waarin onder meer jeugdverenigingen, de school, een sportvereniging en culturele verenigingen vertegenwoordigd moesten zijn.

De gemeente neemt de kermis over

Kort na de vernieuwing van het comité veranderde de situatie opnieuw. De gemeente Maarheeze nam de organisatie van de Sterkselse kermis naar zich toe. Later bleek dat de gemeente ook het kermisterrein had aangekocht, dat voorheen door het comité werd gehuurd van de familie Eilers.

Voor het Oranjecomité en de Sterkselse verenigingen had dat grote gevolgen. De inkomsten uit de kermis vielen weg. Na overleg en lobbywerk stelde de gemeente voor een beperkte periode een jaarlijkse compensatie beschikbaar, maar de oude financiële basis van het comité was verdwenen.

Teruglopende belangstelling voor kleine dorpskermissen

Tot aan de gemeentelijke herindeling van 1997 kwamen de opbrengsten van de kermis toe aan de gemeente Maarheeze. Daarna wilde ook de nieuwe gemeente Heeze-Leende de inkomsten van de kermis zelf ontvangen.

Ondertussen veranderde de kermiscultuur. Waar het vroeger normaal was om ook in omliggende dorpen naar de kermis te gaan, werd dat geleidelijk minder vanzelfsprekend. Mensen kregen meer eigen feestjes, gingen vaker op vakantie en hadden meer alternatieven voor vrije tijd. Voor exploitanten werden kleine dorpskermissen daardoor minder aantrekkelijk.

De bijna verdwenen kermis van 2012

In 2012 leek het erop dat Sterksel geen echte kermis meer zou krijgen. Volgens de gemeente bleef een van de exploitanten weg, waardoor het evenement feitelijk niet kon doorgaan. De Sterkselse gemeenschap werd daar pas laat mee geconfronteerd.

Toch kwam het dorp snel in actie. Dankzij de inzet van verenigingen, de dorpsraad, tonprater Rob Scheepers, sponsors en betrokken inwoners werd in korte tijd alsnog een kermis georganiseerd. Die editie had een aangepaste vorm, maar liet zien dat de kermis in Sterksel nog altijd leefde.

Stichting leuk! Op Sterksel

Uit die dorpsactie ontstond in overleg met de gemeente de stichting leuk! Op Sterksel. Vanaf 2013 nam deze stichting de organisatie van de kermis op zich. Het doel werd om een kermis te maken met een programma voor alle leeftijden.

De stichting werkt anders dan het vroegere kermis- of Oranjecomité. Waar het comité vroeger inkomsten kreeg uit staangeld, moet de stichting de attracties en muzikale invulling grotendeels zelf regelen. De organisatie is daardoor afhankelijk van vrijwilligers, sponsors, gemeentelijke steun en inkomsten uit de bar.

Een kleine dorpskermis met grote betekenis

De historie van de kermis in Sterksel laat zien hoe sterk een dorpsfeest verbonden kan zijn met de gemeenschap. Wat begon als ontspanning voor arbeiders, groeide uit tot een traditie met volksspelen, attracties, muziek, vrijwilligerswerk en steun aan het verenigingsleven.

De kermis kende periodes van groei, verandering en onzekerheid, maar werd telkens opnieuw opgepakt door mensen uit het dorp. Daarmee bewijst Sterksel dat een kermis niet groot hoeft te zijn om belangrijk te zijn. Juist de gezamenlijke inzet van inwoners, verenigingen en vrijwilligers maakt de Sterkselse kermis tot een bijzonder stuk lokale geschiedenis.