Kermis Leiden 2026 Leidens ontzet

De kermis tijdens Leidens Ontzet is onderdeel van een van de oudste en bekendste stadsfeesten van Nederland. Ieder jaar herdenkt Leiden op 3 oktober het einde van het Spaanse beleg in 1574. Wat begon als een dankbare herdenking van de bevrijding, groeide uit tot een groot volksfeest met tradities als haring en wittebrood, hutspot, optochten, muziek, warenmarkt, vuurwerk en natuurlijk de kermis.

Al op de dag van het ontzet kwamen de Leidenaren samen in de Pieterskerk om te danken voor de bevrijding. Die herdenkingsdienst wordt nog altijd gehouden en behoort tot de oudste onderdelen van het feest. In de jaren na 1574 kwamen er steeds meer feestelijke elementen bij, zoals een vrijmarkt, toneelvoorstellingen en ander volksvermaak.

Van herdenking naar stadsfeest

Leidens Ontzet draait om de bevrijding van Leiden na maanden van honger, onzekerheid en strijd. In de nacht van 2 op 3 oktober 1574 trokken de Spaanse troepen weg en konden de watergeuzen de stad bereiken. Volgens de overlevering brachten zij haring en wittebrood mee voor de uitgehongerde bevolking.

De viering kreeg door de eeuwen heen steeds meer vaste gebruiken. De herdenkingsdienst, het uitdelen van haring en wittebrood, de koraalzang, de optocht en het vuurwerk werden herkenbare onderdelen van het feest. Ook de warenmarkt en het lunapark groeiden uit tot vaste publiekstrekkers.

De kermis als vaste traditie

De kermis tijdens Leidens Ontzet wordt vaak aangeduid als het lunapark. Sinds de oprichting van de 3 October Vereeniging in 1886 is de kermis een van de vaste onderdelen van de officiële viering. Daarmee hoort het lunapark al generaties lang bij de beleving van 2 en 3 oktober in Leiden.

Traditioneel stond de kermis op en rond het Schuttersveld, dat in Leiden ook wel eenvoudigweg “het veld” werd genoemd. Toen die locatie tijdelijk niet beschikbaar was, week men uit naar het terrein bij de voormalige Groenoordhallen. Dat werd door veel Leidenaren als een gemis ervaren, waarna de kermis terugkeerde naar de stad.

Lammermarkt, Beestenmarkt en Schuttersveld

Tegenwoordig vormt de omgeving van de Lammermarkt, Beestenmarkt, Binnenvestgracht en het Schuttersveld het decor van de kermis. Daarmee ligt het lunapark weer dicht bij het centrum en sluit het beter aan op de sfeer van Leidens Ontzet.

Juist die centrale ligging maakt de kermis bijzonder. Bezoekers lopen vanuit de warenmarkt, de optochten, de horeca en de andere activiteiten gemakkelijk door naar de attracties. Zo vormt de kermis een levendige schakel binnen het totale feestprogramma.

Warenmarkt en volksvermaak

De warenmarkt is, net als de kermis, sterk verbonden met de feesttraditie van Leidens Ontzet. Al vroeg in de geschiedenis van de viering kwamen markt, handel en vermaak samen. Tegenwoordig slingert de feestelijke warenmarkt door verschillende straten in de binnenstad en vormt zij een populaire route van en naar de kermis.

Die combinatie van markt en kermis past goed bij de historische ontwikkeling van het feest. Leidens Ontzet is niet alleen een moment van herdenken, maar ook een dag waarop de stad samenkomt om vrijheid te vieren.

Een feest vol vaste gebruiken

Leidens Ontzet kent veel tradities die jaarlijks terugkeren. Op 3 oktober begint de dag vroeg met reveille, haring en wittebrood, koraalzang en de herdenkingsdienst. Later op de dag volgen onder meer de grote optocht, muziek en de feestelijke drukte in de stad.

De kermis hoort bij die herkenbare sfeer. Voor veel Leidenaren is een bezoek aan het lunapark net zo vanzelfsprekend als hutspot eten, haring halen of de optocht bekijken. Het is een onderdeel dat generaties met elkaar verbindt.

Immaterieel erfgoed

Sinds 2019 is Leidens Ontzet opgenomen in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland. Daarmee wordt erkend dat het feest een traditie is die diep in de Leidse samenleving is geworteld.

De historie van Leidens Ontzet en de kermis in Leiden laat zien hoe een herdenking uit 1574 kon uitgroeien tot een groot stadsfeest. De kermis, de warenmarkt, de optochten en de oude gebruiken vormen samen een feest dat voor Leidenaren veel meer is dan alleen een jaarlijks evenement.